Niedobór witaminy D dotyczy szacunkowo 90% Polaków, a u ponad 60% jego nasilenie można określić jako ciężkie. To nie efekt złej diety, to przede wszystkim kwestia geografii, stylu życia i faktu, że w Polsce synteza skórna witaminy D jest efektywna jedynie od maja do września. Reszta roku to niemal całkowita zależność od suplementacji, której większość z nas nie prowadzi na podstawie badań.
Dlaczego witamina D jest tak ważna dla organizmu?
Witamina D to nie zwykła witamina, to steroidowy prohormon, który wpływa na ekspresję setek genów i reguluje procesy zachodzące w niemal każdej tkance ciała. Receptory witaminy D znajdują się m.in. w komórkach układu odpornościowego, mózgu, mięśniach, sercu i gruczołach wydzielania wewnętrznego.
Jej kluczowe funkcje obejmują regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej i mineralizacji kości, modulację pracy układu odpornościowego, wpływ na nastrój i funkcje poznawcze przez oddziaływanie na układ nerwowy, redukcję ryzyka chorób autoimmunologicznych, w tym Hashimoto, reumatoidalnego zapalenia stawów i łuszczycy, oraz obniżenie ryzyka cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych. Badania wskazują, że osoby z wyższym stężeniem witaminy D są nawet o 74% mniej narażone na rozwój cukrzycy typu 2.
Jakie są objawy niedoboru witaminy D u dorosłych?
Niedobór witaminy D u dorosłych daje objawy niespecyficzne, które łatwo przypisać innym przyczynom. Najczęstsze z nich to:
- przewlekłe zmęczenie i senność nieproporcjonalna do wysiłku,
- bóle kości i mięśni, szczególnie w okolicach kręgosłupa, bioder i nóg,
- częste infekcje dróg oddechowych i osłabiona odporność,
- obniżony nastrój, stany depresyjne i drażliwość,
- problemy z koncentracją i pamięcią,
- wypadanie włosów,
- powolne gojenie się ran,
- uczucie mrowienia kończyn.
U osób starszych niedobór witaminy D bezpośrednio zwiększa ryzyko osteoporozy i złamań, w tym tzw. złamań niskoenergetycznych. U dzieci głęboki niedobór może prowadzić do krzywicy. Warto podkreślić, że objawy niedoboru witaminy D mogą być subtelne przez długi czas i ujawnić się dopiero wtedy, gdy poziom tej witaminy jest już bardzo niski.
Skąd pochodzi witamina D i dlaczego Polacy jej nie mają wystarczająco?
Głównym źródłem witaminy D, odpowiadającym za 80–85% jej zasobów w organizmie, jest synteza skórna pod wpływem promieniowania UVB. Problem w tym, że na szerokości geograficznej Polski synteza ta jest efektywna wyłącznie między majem a wrześniem, w godzinach od 10 do 15, przy odkrytej skórze i bez kremów z filtrem.
Przez pozostałe osiem miesięcy roku synteza skórna praktycznie nie zachodzi. Do tego dochodzą czynniki nasilające problem: praca w zamkniętych pomieszczeniach, powszechne stosowanie filtrów UV, ciemniejszy karnacja skóry, otyłość (tkanka tłuszczowa magazynuje witaminę D, zmniejszając jej dostępność), wiek (zdolność syntezy skórnej maleje z wiekiem), a także choroby jelit i wątroby upośledzające wchłanianie i przetwarzanie witaminy D.
Źródła pokarmowe – tłuste ryby morskie, żółtka jaj, wątróbka – dostarczają witaminy D w niewystarczających ilościach, by samodzielnie pokryć dzienne zapotrzebowanie.
Jak zbadać niedobór witaminy D i co oznaczają wyniki?
Badanie niedoboru witaminy D polega na oznaczeniu stężenia metabolitu 25(OH)D (kalcydiol) we krwi. To jedyny wskaźnik miarodajnie odzwierciedlający rzeczywiste zasoby witaminy D w organizmie.
Interpretacja wyników:
- poniżej 20 ng/ml — niedobór, wymagający interwencji,
- 20–30 ng/ml — poziom suboptymalny,
- 30–60 ng/ml — poziom optymalny dla zdrowia,
- powyżej 100 ng/ml — potencjalna toksyczność, konieczna konsultacja lekarska.
W VitMeUp badanie witaminy D3 można wykonać z suchej kropli krwi z palca, bez konieczności pobierania krwi żylnej – wygodnie, szybko i w domu. Laboratorium analizujące próbki objęte jest międzynarodowym programem badań biegłości DEQAS, gwarantującym wiarygodność wyników.
Badanie warto wykonać co najmniej raz w roku, najlepiej jesienią, by ocenić poziom po sezonie letnim i dostosować dawkę suplementacji na miesiące zimowe. Jest też niezbędne przed rozpoczęciem suplementacji wyższymi dawkami, by uniknąć nadmiernego jej gromadzenia.
Jak uzupełniać niedobór witaminy D?
Suplementacja doustna to podstawowa metoda, ale nie zawsze wystarczająca. Wchłanianie witaminy D z preparatów doustnych zależy od sprawności układu pokarmowego, poziomu tłuszczu w posiłku i wielu innych czynników indywidualnych. U osób z dysbiozą jelitową, chorobami wątroby lub upośledzoną absorpcją jelitową, suplementacja doustna może nie przynosić oczekiwanych efektów nawet przy wysokich dawkach.
W takich przypadkach skuteczniejsza jest iniekcja domięśniowa witaminy D3, dostępna w VitMeUp w dawkach 100 000 IU lub 300 000 IU. Ominięcie układu pokarmowego zapewnia pełne i szybkie wyrównanie niedoboru, niezależnie od stanu jelit czy wchłaniania. To szczególnie istotne u osób starszych, pacjentów po operacjach bariatrycznych oraz chorych na celiakię lub nieswoiste zapalenia jelit.
Dobór dawki suplementacyjnej, zarówno doustnej, jak i iniekcyjnej, powinien zawsze opierać się na aktualnym wyniku badania, nie na ogólnych rekomendacjach. Zbyt wysoka dawka przyjmowana przez długi czas może prowadzić do toksyczności i hiperkalcemii.
Podsumowanie
Niedobór witaminy D to najczęstsze zaburzenie mikroskładnikowe w Polsce, które przez długi czas nie daje wyraźnych sygnałów, a tymczasem osłabia odporność, obniża nastrój, niszczy kości i nasila ryzyko chorób przewlekłych. Badanie poziomu 25(OH)D raz w roku to jeden z najprostszych kroków w profilaktyce zdrowotnej i punkt wyjścia do suplementacji naprawdę dopasowanej do potrzeb organizmu.
Oferujemy badanie witaminy D3 z krwi z palca oraz iniekcje domięśniowe witaminy D3 w klinice VitMeUp we Wrocławiu.