Zaznacz stronę

Krzywa cukrowa w ciąży (test obciążenia glukozą) a cukrzyca ciążowa. Na czym polega badanie OGTT?

najczestsze-objawy-spadku-testosteronu-i-hormonalna-terapia-zastepcza-testosteronem-trt

Zmiany hormonalne w ciąży mogą prowadzić do cukrzycy ciążowej. To dolegliwość diagnozowana u 3-5% ciężarnych, którą najczęściej wykrywa tzw. krzywa cukrowa w ciąży, czyli doustny test obciążenia glukozą (Wiercińska, 2023). Na czym polega to badanie i co warto o nim wiedzieć?

Krzywa cukrowa w ciąży – ważny element profilaktyki

Organizm przyszłej matki wydziela hormony umożliwiające prawidłowy wzrost i rozwój płodu (m.in. progesteron, estrogen, prolaktynę i laktogen łożyskowy). U niektórych kobiet prowadzi to do osłabienia działania insuliny oraz podwyższonego poziomu glukozy we krwi.

Ze względu na poważne konsekwencje hiperglikemii i cukrzycy w trakcie ciąży rutynowo wykonuje się test tolerancji glukozy między 24 a 28 tygodniem ciąży. Istnieją jednak pewne wskazania do zrobienia badania wcześniej:

  • Stwierdzenie nieprawidłowej glikemii przed 24 tygodniem (np. w czasie badań zalecanych na samym początku ciąży, czyli podstawowych badań krwi),
  • Wystąpienie czynników ryzyka zwiększających prawdopodobieństwo hiperglikemii w ciąży (wielorództwo, wiek matki powyżej 35 lat, urodzenie dziecka o masie ponad 4 kg lub z wadą rozwojową, wcześniejsze zgony wewnątrzmaciczne, otyłość lub nadwaga, zespół policystycznych jajników, cukrzyca w poprzedniej ciąży, obciążenie rodzinne cukrzycą typu 2).

Różnica jest taka, że przy wcześniejszym wykonywaniu doustnego testu tolerancji glukozy przyjmuje się takie kryteria i procedurę, jak dla osób niebędących w ciąży.

Ważne: OGTT to badanie przesiewowe, które powinna wykonać każda kobieta w ciąży. Zapytaj o nie swojego lekarza prowadzącego! Wykrycie hiperglikemii na wczesnym etapie ciąży ma ogromne znaczenie.

Zdarza się też, że wykonanie testu obciążenia glukozą powtarza się w drugiej połowie ciąży (w III trymestrze) mimo prawidłowych wyników uzyskanych za pierwszym razem. Głównym wskazaniem jest w takim przypadku nadmierny wzrost płodu. Według holenderskich uczonych wprowadzenie takiej procedury warto rozważyć u kobiet z pewnych grup ryzyka (Kostecka, 2019).

1 1
5

Hiperglikemia w ciąży – niebezpieczna i dla przyszłej mamy, i dla dziecka

Jakie są konsekwencje hiperglikemii w ciąży? Glukoza przenika przez łożysko, dlatego podwyższony cukier u matki powoduje zwiększenie stężenia glukozy we krwi płodu. Prowadzi to do pobudzenia i wzrostu płodowych wysp trzustkowych i nadprodukcji insuliny, a w konsekwencji do niedojrzałości i makrosomii (masy urodzeniowej ponad 4000 g). Duża masa noworodka oznacza większe ryzyko powikłań okołoporodowych:

  • Konieczności wykonania cesarskiego cięcia,
  • Urazów okołoporodowych,
  • Wielowodzia (nadmiernej ilości płynu owodniowego),
  • Nadciśnienia tętniczego i stanu przedrzucawkowego,
  • Niskim wynikiem w skali Apgar.

Poza tym hiperglikemia u matki może skutkować rozwojem kwasicy u płodu i wad wrodzonych (głównie cewy nerwowej i serca), a nawet obumarcia wewnątrzmacicznego.

Badanie krzywej cukrowej (test obciążenia glukozą) w ciąży – jak wygląda?

OGTT w ciąży to test trzypunktowy, co oznacza trzykrotne pobranie próbki krwi żylnej i oznaczenie poziomu glukozy:

  • We krwi na czczo,
  • Po obciążeniu glukozą (w 60 i 120 minucie).

Obciążenie glukozą oznacza wypicie przez pacjentkę roztworu 75 g glukozy rozpuszczonego w ok. 300 ml wody w ciągu 5 minut.

Ważne: Nie każda kobieta jest w stanie wypić w całości roztwór glukozy ze względu na nieprzyjemny, intensywnie słodki smak. Zwymiotowanie wyklucza możliwość wykonania testu, dlatego można rozważyć zakup specjalnej, aromatyzowanej glukozy (zatwierdzonej przez Pharmindex).

2 8
1 10

Jak ciężarna pacjenta powinna przygotować się do badania krzywej cukrowej?

Przygotowania do badania krzywej cukrowej w ciąży obejmuje dwa etapy. Błędy mogą wpłynąć na wyniki i je zafałszować. Powtarzalność testu i tak jest według specjalistów niezadawalająca, dlatego badanie powinno być wykonywane niezwykle starannie – na każdym kroku.

Przed badaniem

  • Pacjentka musi być bezwzględnie na czczo, czyli minimum 8 godzin od zjedzenia ostatniego posiłku.
  • Przed badaniem należy się wyspać i wypocząć, nie wolno również spożywać alkoholu (zresztą nie wolno tego robić przez cały okres ciąży).
  • Nie należy modyfikować nawyków związanych z dietą oraz aktywnością fizyczną na 3 dni przed badaniem obciążenia glukozą. Szczególnie nie wolno sztucznie ograniczać spożycia węglowodanów (trzeba zjeść minimum 150 g dziennie).

W czasie badania

  • Badanie należy rozpocząć rano, najlepiej między 7.00 a 8.00.
  • Po wypiciu roztworu 75 g glukozy pacjentka powinna przebywać w pozycji siedzącej i unikać wysiłku.
  • Nie wolno w tym czasie jeść ani pić.
  • Co ważne, pacjentki z GDM (więcej na ten temat za chwilę) muszą powtórzyć badanie w ciągu 6-12 tygodni od rozwiązania. Jeśli młoda mama karmi piersią, w czasie testu musi się od tego powstrzymać. Średni wydatek energetyczny na jedno karmienie to ok. 112 kcal, dlatego oznaczenie cukru we krwi z próbki pobranej w czasie karmienia nie nadaje się do interpretacji (Katra, 2015).

Cukrzyca ciążowa a cukrzyca w ciąży – czy to to samo? Interpretacja wyników testu obciążenia glukozą

Choć te dwa pojęcia wyglądają na synonimy, oznaczają co innego.

  • Cukrzyca ciążowa (gestational diabetes mellitus – GDM) to hiperglikemia po raz pierwszy rozpoznana w czasie ciąży, która spełnia minimum jedno kryterium diagnostyczne (na podstawie wyników doustnego testu obciążenia glukozą wg IADPSG 2010 i WHO 2013). Kryteria te są bardziej rygorystyczne niż w przypadku „zwykłej” cukrzycy. Najczęściej ustępuje po porodzie, ale może się utrzymywać.
  • Cukrzycę w ciąży również rozpoznaje się po raz pierwszy u kobiety ciężarnej, ale spełnione są ogólne kryteria diagnostyczne cukrzycy.

W tabeli poniżej przedstawiono wyniki krzywej cukrowej, które są podstawą diagnozy.

Cukrzyca:

Ciążowa

W ciąży

Glikemia na czczo

5,1–6,9 mmol/l (92–125 mg/dl)

≥126 mg/dl (≥7,0 mmol/l)

Glikemia w 60 minucie

≥10 mmol/l (180 mg/dl)

nie dotyczy

Glikemia w 120 minucie

8,5–11,0 mmol/l (153–199 mg/dl)

≥200 mg/dl (≥11,1 mmol/l)

Dodatkowym kryterium diagnozy cukrzycy w ciąży jest glikemia przygodna ≥200 mg/dl (≥11,1 mmol/l) z towarzyszącymi objawami klinicznymi hiperglikemii.

Z kolei cukrzyca przedciążowa (pregestational diabetes mellitus – PGDM) to cukrzyca rozpoznana przed zajściem w ciążę.

4
2

Co robić w razie nieprawidłowych wyników testu?

Pacjentka z rozpoznanym GDM powinna znajdować się pod opieką specjalisty zajmującego się zaburzeniami metabolizmu glukozy, czyli diabetologa. Leczenie cukrzycy u kobiety w ciąży obejmuje:

  • Dietoterapię. Spożywanie stałych ilości węglowodanów w posiłkach w celu osiągnięcia ustalonych wartości glukozy we krwi kobiety. Skomponowanie diety nie należy do łatwych, dlatego warto skorzystać z pomocy dietetyka klinicznego, np. w naszej klinice.
  • Aktywność fizyczną. Ćwiczenia powinny być dostosowane do możliwości, np. spacery, jazda na rowerze, aerobik wodny, taniec, joga, podnoszenie niewielkich ciężarków. Uwaga: Bardziej intensywne treningi wymagają konsultacji z ginekologiem!
  • Insulinoterapię. Tę formę terapii wprowadza się, jeśli metody niefarmakologiczne nie dały oczekiwanych rezultatów w ciągu 5-7 dni.

Bardzo istotne jest również regularne badanie poziomu glukozy we krwi przez samą pacjentkę za pomocą glukometru. Normy podano w tabeli.

Glukoza:

Na czczo i przed posiłkiem

3,9–5,0 mmol/l (70–90 mg/dl)

Godzinę po rozpoczęciu posiłku

<7,8 mmol/l (140 mg/dl)

2 godziny po posiłku (u chorych na cukrzycę typu 1)

<6,7 mmol/l (120 mg/dl)

W nocy między godz. 2.00 a 4.00

3,9–5,0 mmol/l (70–90 mg/dl)

Badanie krzywej cukrowej w ciąży – podsumowanie

Test obciążenia glukozą, inaczej krzywa cukrowa, to niezwykle ważne badanie w ciąży. Żeby uzyskać wiarygodne wyniki, do pomiaru glukozy należy się odpowiednio przygotować. Kobieta powinna przystąpić do testu na czczo i nie podejmować wysiłku w czasie jego trwania. W razie stwierdzenia glikemii bardzo istotne jest odpowiednie leczenie – ma to ogromne znaczenie dla prawidłowego przebiegu ciąży i porodu.

Chętnie odpowiemy nawet na najtrudniejsze pytania!

Sprecyzuj dział, którego dotyczy zapytanie:

Źródła

  1. Wiercińska M., Cukrzyca ciążowa – rozpoznanie, normy, skutki, poród, leczenie, 2023. https://www.mp.pl/cukrzyca/cukrzyca/inne/334731,cukrzyca-ciazowa-rozpoznanie-normy-skutki-porod-leczenie. [dostęp online: 27.11.2024].
  2. Kostecka A., U kogo powtórzyć OGTT w III trymestrze ciąży?, 2019. https://www.termedia.pl/ginekologia/U-kogo-powtorzyc-OGTT-w-III-trymestrze-ciazy-,35598.html. [dostęp online: 27.11.2024].
  3. Katra B., Interpretacja wyników OGTT u kobiet w ciąży i karmiących piersią, 2015. https://diabetologia.mp.pl/ekspert/zdaniem_eksperta/114669,interpretacja-wynikow-ogtt-u-kobiet-w-ciazy-i-karmiacych-piersia. [dostęp online: 27.11.2024].
  4. Kwiendacz H., Nabrdalik K., Jakie badania przesiewowe – stężenie glukozy na czczo czy OGTT – wykonywać co rok u pacjentki po przebytej cukrzycy ciążowej?, 2023. https://diabetologia.mp.pl/ekspert/zdaniem_eksperta/322643,jakie-badania-przesiewowe-stezenie-glukozy-na-czczo-czy-ogtt-wykonywac-co-rok-u-pacjentki-po-przebytej-cukrzycy-ciazowej. [dostęp online: 27.11.2024].
  5. Furman J., Cukrzyca u kobiet w ciąży, 2023. https://www.mp.pl/cukrzyca/cukrzyca/inne/66438,cukrzyca-u-kobiet-w-ciazy. [dostęp online: 27.11.2024].
  6. NFZ, Cukrzyca ciążowa – jak sobie pomóc, 2024. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/cukrzyca-ciazowa-jak-sobie-pomoc. [dostęp online: 27.11.2024].
  7. Małecka-Tendera E., U kogo należy wykonać doustny test tolerancji glukozy? Jaka jest granica wieku, od którego można wykonać takie badanie?, 2021. https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.8.4.51. [dostęp online: 27.11.2024].